धानको मुख्य सिजन अन्तिम चरणमा, देशभर ९५.५ प्रतिशत रोपाइँ सम्पन्न, सुदूरपश्चिम शतप्रतिशतमा पुग्यो

धानको मुख्य सिजन अन्तिम चरणमा, देशभर ९५.५ प्रतिशत रोपाइँ सम्पन्न, सुदूरपश्चिम शतप्रतिशतमा पुग्यो

देशभर ९५.५ प्रतिशत रोपाइँ सम्पन्न, सुदूरपश्चिम शतप्रतिशतमा पुग्यो

काठमाडौँ। नेपालको प्रमुख खाद्यान्न बाली धानको रोपाइँ यस वर्ष अन्तिम चरणमा पुगेको छ। कृषि विभागले सार्वजनिक गरेको ताजा तथ्याङ्कअनुसार साउन २२ गतेसम्ममा देशभर धान रोप्नयोग्य कुल जमिनको ९५.५ प्रतिशत भू-भागमा रोपाइँ सकिइसकेको छ।

यो प्रगति गत वर्षको उही समयको तुलनामा उल्लेखनीय राम्रो देखिन्छ। गत वर्ष साउन २५ गतेसम्म मात्र ९१.३१ प्रतिशत क्षेत्रमा रोपाइँ पुगेको थियो, जबकि यस वर्ष सोभन्दा तीन दिन अगाडि नै रोपाइँको गति निकै तीव्र रहेको देखिन्छ। यसले मनसुन यस वर्ष तुलनात्मक रूपमा अनुकूल रहेको र किसानहरूले समयमै रोपाइँ गर्न सकेको सङ्केत गर्छ।

विभागका अनुसार नेपालमा यस वर्ष जम्मा १३ लाख ७० हजार ६२ हेक्टर जमिनमा धान खेती हुने अनुमान गरिएको छ। हालसम्म त्यसमध्ये १३ लाख ८ हजार ३८३ हेक्टरमा रोपाइँ पूरा भइसकेको तथ्याङ्कले देखाउँछ, अर्थात् बाँकी रहेको क्षेत्रफल अब निकै थोरै मात्र बाँकी छ।

प्रदेशगत तथ्याङ्क हेर्ने हो भने सुदूरपश्चिम प्रदेश यस वर्ष पनि सबैभन्दा अगाडि देखिएको छ। यस प्रदेशमा धान खेती हुने कुल १ लाख ५४ हजार ९५० हेक्टर जमिनमै रोपाइँ शतप्रतिशत सम्पन्न भइसकेको विभागले जनाएको छ। यसअघिका वर्षहरूमा जस्तै यस वर्ष पनि सुदूरपश्चिमले रोपाइँमा नेतृत्व लिएको छ।

रोचक कुरा भने मधेश प्रदेशमा देखिएको छ। परम्परागत रूपमा रोपाइँमा पछि पर्ने गरेको मधेशले यस वर्ष भने ठूलो फड्को मारेको छ। गत वर्ष यही अवधिमा मधेशमा जम्मा ६६.५४ प्रतिशत मात्र रोपाइँ भएकोमा यस वर्ष साउन २२ गतेसम्ममा ९४.६५ प्रतिशत क्षेत्रफलमा रोपाइँ पुगिसकेको छ। कृषि विभागका अनुसार यसले आगामी धान उत्पादनमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ, किनभने मधेश देशकै प्रमुख धान उत्पादक क्षेत्रहरूमध्ये पर्छ।

रोपाइँको यो प्रगति सरकारले हालै जारी गरेको "राष्ट्रिय कृषि नीति, २०८३" को सन्दर्भमा झन् महत्त्वपूर्ण बनेको छ। कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्रालयले खाद्य सुरक्षा, खाद्य सम्प्रभुता र आयात प्रतिस्थापनलाई प्राथमिकतामा राखेर ल्याएको यस नीतिको मूल लक्ष्य भनेकै मुलुकलाई आधारभूत खाद्यान्नमा आत्मनिर्भर बनाउनु हो। यस्तोमा धान रोपाइँमा देखिएको सुधार नीतिगत प्रयासले जमिनमै नतिजा देखाउन थालेको सङ्केतका रूपमा पनि लिन सकिन्छ, यद्यपि रोपाइँको क्षेत्रफल बढ्नु मात्र उत्पादन वृद्धिको ग्यारेन्टी भने होइन।

तर विज्ञहरूले भने यसमा सावधानीको स्वर पनि उठाएका छन्। हालै मनाइएको राष्ट्रिय धान दिवसको अवसरमा धानबाली विशेषज्ञहरूले नेपालमा विगत केही वर्षयता धान उत्पादन बढे पनि देश अझै धानमा पूर्ण आत्मनिर्भर हुन नसकेको धारणा राखेका थिए। खेतीयोग्य जमिन क्रमशः घट्दै गएको, सिँचाइ सुविधाको कमी रहेको र स्थानीय धान जातको संरक्षणमा पर्याप्त ध्यान नपुगेको विज्ञहरूको भनाइ छ। यसैले रोपाइँको प्रतिशत मात्र हेरेर आत्मसन्तुष्ट नभई सिँचाइ विस्तार, उन्नत बीउ वितरण र मल व्यवस्थापनमा पनि उत्तिकै ध्यान दिनुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ।

चालु आर्थिक वर्षमा हुने कुल धान उत्पादनको वास्तविक तस्बिर भने भदौ-असोजतिर बालीमा दाना बस्ने र त्यसपछि हुने कटानीसँगै मात्र स्पष्ट हुनेछ। हाल रोपाइँमा देखिएको सकारात्मक प्रगतिले भने आगामी उत्पादन सिजनप्रति किसान र सरकार दुवैमा आशाको सञ्चार गरेको छ।

समग्रमा हेर्दा, यस वर्ष मनसुनको समयमै सक्रियता र नियमित वर्षाका कारण देशभरका किसानहरूले तोकिएको समयभित्रै रोपाइँ सक्न सफल भएको देखिन्छ, जसले आगामी दिनमा धान उत्पादनमा राम्रो नतिजा ल्याउने आशा जगाएको छ।