नेपालको प्रलयकारी बाढीपछि भारतमा खतराको घण्टी, दुई राज्य सतर्क

नेपालको प्रलयकारी बाढीपछि भारतमा खतराको घण्टी, दुई राज्य सतर्क

योगी र चौधरीको तत्काल सक्रियता, बाढी प्रभावित जिल्लाको हवाई निरीक्षण

बिहार र उत्तर प्रदेशमा हाई अलर्ट, गान्डक नदीको बढ्दो प्रवाहले चिन्ता बढायो

नेपालको रसुवा क्षेत्रमा भोटे कोशी नदीमा मंगलबार आएको विनाशकारी बाढीपछि भारतका बिहार र उत्तर प्रदेश राज्यहरूलाई उच्च सतर्कतामा राखिएको छ। यो नदी हिमाल र तिब्बतबाट बगेर बिहारसम्म पुग्ने गान्डक (नारायणी) नदी प्रणालीको हिस्सा भएकाले भारततर्फ पानीको प्रवाह बढ्ने जोखिम देखिएको हो।

नेपालको देवघाट गेज स्थलमा गान्डक नदीको पानीको सतह हाल ४.७७ मिटर रहेको छ, जुन चेतावनी स्तर (७.३० मिटर) र खतरा स्तर (९ मिटर) भन्दा तल भए तापनि अधिकारीहरूले सतर्कता कायम राखेका छन्।

केन्द्रीय गृहमन्त्री अमित शाहले बिहारका मुख्यमन्त्री सम्राट चौधरीसँग टेलिफोन वार्ता गरी राज्यको तयारीको जायजा लिए र केन्द्र सरकारबाट सबै सम्भव सहयोगको आश्वासन दिए। राष्ट्रिय आपदा प्रतिकार्य बल (NDRF) लाई तत्काल परिचालन गरिएको छ।

• बिहारका पश्चिम चम्पारण र मुजफ्फरपुर जिल्लामा NDRF टोली सावधानीका उपायस्वरूप खटाइएका छन्, राज्यभरि हाल ९ टोली तैनाथ।
• उत्तर प्रदेशको कुशीनगर जिल्लामा (गान्डक नदीको नजिक भएकाले) थप एउटा NDRF टोली थपिएको छ, राज्यभरि हाल ११ टोली बाढी चेतावनी तथा प्रतिकार्य कार्यमा खटिएका।

उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथले सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रतिक्रिया दिँदै नेपालको रसुवामा भोटे कोशी नदीमा भएको विनाशकारी बाढीलाई "अत्यन्तै चिन्ताजनक" बताए र भगवान पशुपतिनाथसँग सबैको सुरक्षाको कामना गरे।

बिहारका मुख्यमन्त्री सम्राट चौधरीले पटना, भागलपुर, कटिहार, नौगछिया, बेगुसराय र खगडिया जिल्लाहरूको हवाई सर्वेक्षण गरी अवस्थाको प्रत्यक्ष जायजा लिए। यस क्रममा उपमुख्यमन्त्री विजय कुमार चौधरी (जल स्रोत मन्त्रीसमेत) पनि सँगै रहे।

• वाल्मीकिनगरको गंडक ब्यारेजबाट झण्डै ८६,००० क्युसेक पानी छाडिएको छ, र यो मात्रा थप बढ्ने अनुमान गरिएको छ।
• सावधानीका रूपमा बिहारका ६ जिल्लाबाट स्थानीयवासीलाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ।

सुरुका रिपोर्टहरूमा भोटे कोशी नदीको बाढीमा झण्डै १०५ भारतीय नागरिक बेपत्ता रहेको र कुल ३८४ यात्री (जसमा २९१ विदेशी र ९३ नेपाली नागरिक समावेश) बेपत्ता रहेको उल्लेख थियो। परिस्थिति विकसित हुँदै जाँदा यो संख्या पछि बढेर १३३ भारतीय नागरिकसम्म पुगेको देखिन्छ, जसले घटनाक्रम अझै अस्थिर र विकासशील चरणमा रहेको संकेत गर्छ।

भारत जोखिममा पर्नुको मुख्य कारण भूगोल हो। नेपालको हिमाली क्षेत्रबाट उब्जने प्रमुख नदीहरू, गान्डक (नारायणी) र कोशी लगायत तराई हुँदै सीधै भारतको बिहार र उत्तर प्रदेश राज्यमा प्रवेश गर्छन्। जब नेपालतर्फ हिमनदी भत्किएर वा भारी वर्षाका कारण अचानक ठूलो परिमाणमा पानी बग्छ, त्यो पानीको प्रवाह केही घण्टा वा दिनभित्रै तल्लो तटवर्ती (डाउनस्ट्रिम) भारतीय भूभागमा पुग्छ।

यसकारण नेपालमा आएको बाढी भारततर्फ पनि उत्तिकै ठूलो खतरा बन्न सक्छ, किनभने माथिल्लो तटमा (अपस्ट्रिम) परेको क्षति र पानीको चाप तल्लो भागमा बाढी, भू-क्षय र पूर्वाधार ध्वंसको रूपमा देखा पर्न सक्छ। साथै वाल्मीकिनगरको गंडक ब्यारेजजस्ता सीमावर्ती बाँधहरूबाट थप पानी छाड्नुपर्ने बाध्यता आउँदा तल्लो तटका बस्तीहरूमा जोखिम अझ बढ्छ। यसैले नै भारत सरकारले पूर्व-सावधानीका रूपमा NDRF परिचालन गरी बिहार र उत्तर प्रदेशका नदी किनारका जिल्लाहरूलाई उच्च सतर्कतामा राखेको हो।