भोटेकोशी शान्त देखिए पनि खतरा मौन छैन, पाँच जिल्लामा अझै आँखा तर्किएर बस्नुपर्ने बाध्यता
भोटेकोशी शान्त देखिए पनि खतरा मौन छैन, पाँच जिल्लामा अझै आँखा तर्किएर बस्नुपर्ने बाध्यता
पाँच जिल्लामा अझै आँखा तर्किएर बस्नुपर्ने बाध्यता
"शान्त देखिने नदी नै अहिलेको सबैभन्दा ठूलो अनिश्चितता बनिरहेको छ।"
रसुवाको भोटेकोशी नदी बाहिरबाट हेर्दा अहिले शान्त देखिए पनि यसभित्र लुकेको खतरा भने अझै मत्थर भएको छैन। जलविज्ञान तथा जलस्रोत अनुसन्धान केन्द्रअन्तर्गतको बाढी पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार भोटेकोशी र त्रिशूली नदीको बहाव हाल सतर्कता तहभन्दा तल छ, तर तिब्बततर्फ नदी थुनिएर बनेको ताल पूर्ण रूपमा सामान्य अवस्थामा फर्किसकेको छैन।
तालको आकार बढ्दै गएको र यो जुनसुकै बेला फुट्न सक्ने भएकाले माथिल्लो जलाधार क्षेत्रबाट थप पानी बग्ने सम्भावना अझै कायमै रहेको महाशाखाले जनाएको छ। ताल फुटेमा पानीसँगै ढुङ्गा, माटो र गेग्रान बगेर तल्लो तटीय भूभागमा अकस्मात् ठूलो बाढी आउन सक्ने चेतावनी पटक-पटक दोहोर्याइएको छ।
यही अनिश्चित अवस्थाका कारण रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा र चितवन यी पाँच जिल्ला भोटेकोशी–त्रिशूली–नारायणी नदी प्रणालीको तटीय क्षेत्रमा पर्ने भएकाले यहाँका बासिन्दाले अझै पनि सहज रूपमा सास फेर्न पाएका छैनन्। नदी किनारमा बसोबास गर्नेदेखि उद्धार तथा राहत कार्यमा खटिएका सुरक्षाकर्मीसम्मलाई नदी किनार र सम्भावित डुबान क्षेत्रबाट टाढा, सुरक्षित र अग्लो स्थानमा रहन बारम्बार आग्रह गरिँदै आएको छ। सम्बन्धित निकायले अर्को औपचारिक सूचना जारी नभएसम्म यी जिल्लाका नागरिकलाई सतर्कता कम नगर्न भनिरहेका छन्।
चिन्ताको कुरा के छ भने, माथिल्लो क्षेत्रमा एउटा मात्र होइन, थप ताल पनि बन्न सक्ने प्रारम्भिक आकलन गरिएको छ, जसले खतरालाई अझ जटिल बनाइदिएको छ। भू-उपग्रह तस्बिर र प्रारम्भिक विश्लेषणका भरमा मात्र अवस्थाको अनुमान गर्नुपर्ने बाध्यताले सही समयमा सही सूचना पुर्याउन चुनौती थपेको छ। पहिल्यै ठूलो जनधनको क्षति बेहोरिसकेको यस क्षेत्रमा दोस्रो पटक त्यस्तै दुर्घटना दोहोरिएमा उद्धार तथा राहत संरचना पुनः थेग्न सक्षम होला कि होइन भन्ने चिन्ता स्थानीयवासी र अधिकारीहरू दुवैमा देखिन्छ।
नदीको सतह हेरेर भरोसा गर्न नसकिने यो अवस्थाले स्थानीयवासीको दैनिक जीवनलाई पनि तनावपूर्ण बनाइदिएको छ। खेतबारी जोत्न जाँदा होस् या साँझ-बिहान नदी किनार हुँदै बाटो हिँड्दा होस्, हरेक पाइलामा एउटा अनिश्चित डर पछ्याइरहन्छ।
त्यसैले जबसम्म तालको अवस्था पूर्ण रूपमा नियन्त्रणमा आउँदैन र आधिकारिक निकायबाट स्पष्ट सुरक्षाको सूचना आउँदैन, तबसम्म यी पाँच जिल्लाका बासिन्दाले आफ्नो सतर्कताको आँखा तर्किन पाउने छैनन् शान्त देखिने नदी नै अहिलेको सबैभन्दा ठूलो अनिश्चितता बनिरहेको छ।
