डलर बलियो हुँदा सुन किन महँगिन्छ, र सहर फरक भए मूल्य किन फरक हुन्छ?

डलर बलियो हुँदा सुन किन महँगिन्छ, र सहर फरक भए मूल्य किन फरक हुन्छ?

काठमाडौं — नेपालमा सुनको मूल्य दिनहुँजसो परिवर्तन हुनुमा प्रमुख कारण भनेको अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा हुने उतारचढाव र अमेरिकी डलरको विनिमय दर हो। किनभने सुन विश्वभर मुख्यतः अमेरिकी डलरमा कारोबार हुने वस्तु हो, नेपालले पनि आफ्नो आन्तरिक दर यही अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यलाई आधार बनाएर तोक्ने गर्छ।

डलर बलियो हुँदा सुन किन महँगिन्छ?

जब अमेरिकी डलरको मूल्य नेपाली रुपैयाँको तुलनामा बढ्छ, नेपालले विदेशबाट सुन आयात गर्दा बढी रुपैयाँ तिर्नुपर्ने हुन्छ। किनभने अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको भाउ डलरमा नै तोकिएको हुन्छ, र त्यही भाउलाई रुपैयाँमा रूपान्तरण गर्दा डलर बलियो भएमा आयात लागत स्वतः बढ्छ। यसका साथै, विश्वभर आर्थिक अस्थिरता वा भू-राजनीतिक तनाव बढ्दा लगानीकर्ताहरूले सुनलाई सुरक्षित लगानीको विकल्पका रूपमा रोज्ने गर्दा पनि अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य बढ्न सक्छ, जसको प्रत्यक्ष असर नेपालको बजारमा पनि पर्छ।

सहर फरक भए सुनको मूल्य पनि किन फरक हुन्छ?

नेपालमा फेनेगोसिडाले तोकेको सुन-चाँदीको आधिकारिक दर सिद्धान्ततः देशभर एउटै हुन्छ। तर व्यवहारमा भने ग्राहकले पसलमा गएर तिर्नुपर्ने अन्तिम रकम भने सहर र पसल अनुसार फरक पर्न सक्छ। यसको मुख्य कारण मूल्य निर्धारण प्रक्रियामा जोडिने थप खर्च र स्थानीय परिस्थिति हुन्।

काठमाडौं उपत्यकाबाहिरका सहर वा दुर्गम क्षेत्रहरूमा सुन ढुवानी गर्नु आफैंमा एउटा चुनौती हो। सुरक्षित ढुवानीका लागि थप जनशक्ति, बीमा र यातायात खर्च लाग्ने भएकाले यी लागतहरू अन्ततः ग्राहकबाटै असुल्ने गरिन्छ। यसैले उपत्यकाभन्दा टाढाका सहरहरूमा प्रायः सुनको मूल्य अलिक बढी देखिने गर्छ।

त्यसैगरी, स्थानीय बजारको माग र प्रतिस्पर्धाको स्तरले पनि मूल्यमा प्रभाव पार्छ। जहाँ पसलहरूको संख्या धेरै र प्रतिस्पर्धा चर्को छ, त्यहाँ व्यवसायीहरूले नाफा घटाएर भए पनि प्रतिस्पर्धी मूल्य राख्ने प्रवृत्ति देखिन्छ। तर जहाँ विकल्प थोरै छन् वा माग बढी छ, त्यहाँ पसलेहरूले तुलनात्मक रूपमा बढी नाफा राख्ने गरेको पाइन्छ।

अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष भनेको गहना बनाउँदा लाग्ने ज्याला दस्तुर (Making Charge) हो। यो दस्तुर कुनै निश्चित नियमद्वारा बाँधिएको नभई पसल र सहर अनुसार फरक-फरक हुने गर्छ, जसले गर्दा दुई फरक सहरमा उस्तै तौलको गहनाको मूल्य पनि फरक देखिन सक्छ।

यसैले विज्ञहरूले सुझाव दिँदै आएका छन्,  सुन-चाँदी खरिद गर्नुअघि ग्राहकहरूले फेनेगोसिडाको आधिकारिक दैनिक दर बुझिसकेर मात्र पसलमा जानुपर्छ, ताकि आधारभूत मूल्यभन्दा अनावश्यक बढी रकम तिर्नबाट बच्न सकियोस्।