शव कि संयोग ? विदेशमा मृत्यु हुने नेपाली कामदारको अन्तिम यात्रा अझै अनिश्चित
शव कि संयोग ? विदेशमा मृत्यु हुने नेपाली कामदारको अन्तिम यात्रा अझै अनिश्चित
अन्तिम यात्रा अझै अनिश्चित
काठमाडौं। वैदेशिक रोजगारीमा गएका नेपाली नागरिकको विदेशमै मृत्यु भएपछि उनीहरूको शव स्वदेश फिर्ता ल्याउने जिम्मेवारी वास्तवमा कसको हो भन्ने विषय अझै प्रस्ट छैन। हरेक वर्ष विदेशमा ज्यान गुमाउने हजारौं कामदारमध्ये कसको शव कति समयमा स्वदेश फर्किन्छ भन्ने कुरा प्रायः संयोगमै भर पर्ने गरेको देखिन्छ, जसले मृतकका परिवारलाई शोकसँगै लामो प्रतीक्षा र आर्थिक व्ययभार समेत थोपर्ने गरेको छ।
समस्याको एउटा प्रमुख जड मृत्युको यकिन कारण नखुल्नु हो। विदेशमा ज्यान गुमाउने धेरै श्रमिकको मृत्यु प्रमाणपत्रमा ठोस कारण नै उल्लेख नहुने गरेको पाइन्छ, जसले शव झिकाउने प्रक्रिया थप जटिल र लामो बनाइदिन्छ। गन्तव्य मुलुकका आफ्नै कानुनी प्रावधानले पनि ढिलाइ निम्त्याउने गर्छन् जस्तै, कतिपय खाडी मुलुकको श्रम कानुनले रोजगारीका क्रममा मृत्यु भएको व्यक्तिको शव एक महिनाभन्दा बढी समयसम्म राख्न सक्ने छुट दिएकाले शव झिकाउनै हप्तौं–महिनौं लाग्ने गरेको छ।
कानुनी हिसाबले हेर्दा पनि ठूलो असमानता छ। श्रम स्वीकृति लिएर वैध प्रक्रियाबाट विदेश गएका कामदारको मात्र मृत्युपछि सरकारी संयन्त्रमार्फत शव ढुवानी र क्षतिपूर्ति उपलब्ध हुने व्यवस्था छ, जबकि बिना–स्वीकृति वा अनौपचारिक बाटोबाट विदेशिएका कामदारका परिवार यस्तो सुविधाबाट पूर्णतः बाहिर पर्छन्। यही खाडल पुर्न भर्खरै एउटा नीतिगत सुधार अघि बढाइएको छ, जसअन्तर्गत अब श्रम स्वीकृति नलिई विदेश गएका श्रमिकको मृत्यु भएमा पनि उनीहरूको शव स्वदेश ल्याउने बाटो खोलिँदै छ। पहिले यो सुविधा वैध बाटोबाट गएकाहरूका लागि मात्र सीमित थियो।
तर नीतिगत तहमा भएका यस्ता सुधारले व्यवहारमा तत्काल राहत भने दिन सकेको छैन। अनियमित हवाई उडान, दूतावासहरूको सीमित सक्रियता र गन्तव्य मुलुकको प्रशासनिक ढिलासुस्तीका कारण कैयौं शव महिनौंसम्म विदेशमै अलपत्र पर्ने गरेका छन्। नतिजास्वरूप, वर्षेनि खर्बौं रुपैयाँ रेमिट्यान्स भित्र्याउने यस मुलुकमा आफ्नै नागरिकको ज्यानको मूल्य र सम्मान अझै पनि भाग्यकै भरमा टुंगिने तीतो यथार्थ कायमै रहेको छ।
