दक्षिण एसियाको आर्थिक वृद्धिदर घट्ने प्रक्षेपण, AI ले रोजगारीमा समेत असर
दक्षिण एसियाको आर्थिक वृद्धिदर घट्ने प्रक्षेपण, AI ले रोजगारीमा समेत असर
AI ले रोजगारीमा समेत असर
काठमाडौँ । विश्व बैंकले अप्रिल २०२६ मा सार्वजनिक गरेको "साउथ एसिया इकोनोमिक अपडेट" प्रतिवेदनअनुसार दक्षिण एसियाको आर्थिक वृद्धिदर सन् २०२६ मा ६.३ प्रतिशतमा झर्ने प्रक्षेपण गरिएको छ, जुन गत वर्ष ७ प्रतिशत रहेको थियो । विश्वव्यापी ऊर्जा बजारमा आएको अवरोध र मध्यपूर्वको तनावलाई प्रतिवेदनले वृद्धिदर घट्नुको मुख्य कारण औंल्याएको छ । यद्यपि भारतको बलियो अर्थतन्त्रका कारण दक्षिण एसिया अझै विश्वकै सबैभन्दा तीव्र गतिमा बढ्ने क्षेत्र रहिरहने र आगामी वर्ष अर्थात् २०२७ मा वृद्धिदर पुनः ६.९ प्रतिशतसम्म सुधारिने प्रतिवेदनको अनुमान छ ।
प्रतिवेदनले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) ले रोजगारीमा पारेको प्रभावलाई पनि विशेष रूपमा केलाएको छ । अध्ययनअनुसार AI को उच्च प्रभावमा पर्ने क्षेत्रहरूमा औसतमा १.५ प्रतिशत कम जागिरका अवसर सिर्जना भएका छन्, जबकि बहुराष्ट्रिय कम्पनीका शाखाहरूमा यो दर झन्डै दोब्बर अर्थात् करिब ३ प्रतिशत पुगेको छ । AI-प्रभावित विदेशी कम्पनीहरूलाई सामान वा सेवा आपूर्ति गर्ने दक्षिण एसियाली व्यवसायहरूमा समेत हायरिङ सुस्त भएको प्रतिवेदनले देखाएको छ ।
व्यापार सुधारका क्षेत्रमा भने केही सकारात्मक संकेत रहेका छन् । भारतले युरोपेली संघसँग गरेको मुक्त व्यापार सम्झौता र थप व्यापार सुधारका पहलहरूले क्षेत्रीय वृद्धिलाई टेवा पुर्याउने विश्व बैंकको आकलन छ । साथै दक्षिण एसियाली मुलुकहरूले अन्य विकासशील अर्थतन्त्रको तुलनामा झन्डै दोब्बर दरमा औद्योगिक नीति अपनाइरहेका छन्, जसको ठूलो हिस्सा उत्पादन क्षेत्रमा केन्द्रित रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । सीमित सरकारी स्रोतसाधनलाई ध्यानमा राख्दै पूर्वाधार विकास, व्यावसायिक वातावरण सुधार र सीप विकासलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने विश्व बैंकको सुझाव छ ।
विश्व बैंकको तथ्यांकअनुसार दक्षिण एसियाको समग्र अर्थतन्त्रको आकार करिब ४.५ देखि ५ ट्रिलियन डलर (क्रयशक्ति समानता अर्थात् PPP मा करिब १८ देखि २४ ट्रिलियन डलर) रहेको छ, जुन क्षेत्रको झन्डै दुई अर्ब जनसंख्याको आधारमा गणना गरिएको हो । क्षेत्रीय व्यापार सुधारबाट ग्रामीण उपभोक्ता र सीमित आम्दानी भएका घरपरिवारले बढी लाभ पाउने प्रतिवेदनको आकलन रहेकाले नेपाल जस्तो अति कम विकसित मुलुकका लागि पनि यो तथ्य सान्दर्भिक रहेको छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषको अप्रिल २०२६ को तथ्यांकअनुसार अमेरिका करिब ३२ ट्रिलियन डलरको अर्थतन्त्रसहित विश्वकै पहिलो स्थानमा छ भने चीन करिब २० ट्रिलियन डलरसहित दोस्रोमा छ । भारत करिब ४.१५ ट्रिलियन डलरको नोमिनल जिडीपीसहित छैठौं स्थानमा रहेको छ, जुन जर्मनी, जापान र बेलायतभन्दा पछाडि हो । भारतीय रुपैयाँको मूल्य ह्रासले यसको डलर-मूल्याङ्कित आकार सानो देखिनु यसको एउटा कारण भए पनि, वास्तविक वृद्धिदरमा भारत अझै विश्वकै सबैभन्दा तीव्र गतिमा बढ्ने प्रमुख अर्थतन्त्र नै रहेको छ ।
यसैबीच विश्वव्यापी प्रभाव मापन गर्ने तरिका पनि बदलिँदै गएको देखिन्छ । टाइम्स म्यागजिनले अप्रिल २०२६ मा सार्वजनिक गरेको "१०० सर्वाधिक प्रभावशाली व्यक्ति" सूचीमा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी अनुपस्थित भएका थिए, जुन विश्वमै चर्चाको विषय बनेको छ । बरु गुगलका सीईओ सुन्दर पिचाई, बलिउड अभिनेता रणबीर कपूर र सेफ विकास खन्ना यस सूचीमा परेका छन् । दक्षिण एसियाबाट काठमाडौंका मेयर बालेन शाह र बंगलादेशी नेता तारिक रहमान पनि यस सूचीमा समावेश भएका छन्, जसले यस क्षेत्रमा नयाँ अनुहारहरूको उदय भइरहेको संकेत गर्छ ।
धनाढ्यहरूको सूचीतर्फ हेर्ने हो भने, फोर्ब्सको हालसालैको अद्यावधिक तथ्यांकअनुसार एलन मस्क (टेस्ला र स्पेसएक्स) पहिलो, ल्यारी पेज (गुगल) दोस्रो र जेफ बेजोस (अमेजन) तेस्रो स्थानमा रहेका छन्, जुन सबै अमेरिकी प्रविधि क्षेत्रबाट हुन् । चिनियाँ धनाढ्यहरूमा झाङ यिमिङ (टिकटक), मा हुआतेङ (टेन्सेन्ट) र झोङ शानशान (नङफु स्प्रिङ) विश्व सूचीको बीसौं-तीसौं स्थानहरूमा रहेका छन् ।
प्रविधि र AI ले विश्व अर्थतन्त्रको दबदबा र प्रभावको स्वरूप दुवै बदलिरहेको यो अवस्थामा नेपाल जस्तो साना अर्थतन्त्रका लागि दक्षिण एसियाकै ठूलो वृद्धिको लाभ कसरी लिने र AI-प्रेरित रोजगारी चुनौतीबाट कसरी जोगिने भन्ने रणनीति बनाउनु सरकारका लागि चुनौतीपूर्ण रहेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ । हालै नेपालको लगानी बोर्डमा नयाँ प्रमुख कार्यकारी अधिकृत नियुक्त गरिएको छ भने अर्थमन्त्रीले अर्थतन्त्र उकास्न पाँचवटा उपाय सुझाएका छन्, यद्यपि यसको ठोस प्रभाव र कार्यान्वयन रणनीति भने अझै बनिसकेको छैन ।
